Antropogeneza i cz這wiek

Jako gatunek biologiczny

Wersja PDF do pobrania (293244 b.)

Definicja

Antropogeneza (z j瞛yka greckiego anthropos - cz這wiek, genesis - pocz徠ek) - filogeneza cz這wieka, historia rodowa cz這wieka i cz這wiekowatych; ca這kszta速 proces闚 ewolucyjnych, kt鏎e doprowadzi造 drog stopniowych zmian struktury genetycznej gatunku do przekszta販enia si populacji przedludzkich w populacj Homo sapiens. Tak brzmi "zimna", encyklopedyczna definicja zaczerpni皻a ze s這wnika antropologicznego. Czy odpowie na nurtuj帷e nas "od zawsze" pytania: sk康 pochodzimy? - ile lat istniejemy? - kim byli nasi przodkowie? - co robili, jak 篡li?

Podzia istot przedludzkich

Australopitek

Australopiteki - najstarsze istoty przez wi瘯szo嗆 naukowc闚 zaliczane do podrodziny cz這wiekowatych Homininae; czasem te umieszczane w samodzielnej podrodzinie Australopitecithecinae. 砰造 4,5-2 mln lat temu (wczesny plejstocen), pocz徠kowo w Afryce Wschodniej, na terytorium Wielkich Row闚 Afryka雟kich (Great Rift Valley) - tam naukowcy doszukuj si kolebki ludzko軼i - p騧niej tak瞠 w Afryce Po逝dniowej i 字odkowej. Charakteryzowa造 si masywn szcz瘯, mocnym uz瑿ieniem, ale ju kr鏒kimi k豉mi - umo磧iwia這 to poziomy ruch tr帷y i 鈍iadczy o przewadze twardego pokarmu ro郵innego. Posiada造 stopy o nieprzeciwstawnym paluchu (jak u cz這wieka), by造 przystosowane do chodzenia w pozycji pionowej.

Homo habilis

Homo habilis (cz這wiek zr璚zny) - hominid z Afryki wschodniej, 篡j帷y 2,5-1 mln lat temu.
Mia od ok. 100 do ok. 125 cm wzrostu i 45 kg masy. Czaszka H. habilis charakteryzuje si pojemno軼i 750-800 cm3, silnym wysklepieniem, drobnym uz瑿ieniem, zbli穎nym morfologicznie do Homo sapiens. Nazwa "cz這wiek zr璚zny" zosta豉 mu nadana, poniewa uznano go za tw鏎c narz璠zi kamiennych znalezionych w z這瘸ch sprzed 1,8 mln lat. Do gatunku tego niekt鏎zy badacze zaliczaj te Homo rudolfensis.
Australopitek, kt鏎ego najstarsze znane szcz徠ki datowane s na 3,6 mln lat. Znaleziono je w Etiopii i Tanzanii. Mia szerok miednic, wysklepion stop, paluch u stopy zr闚nany z innymi palcami, kciuk przeciwstawny, ramiona by造 d逝gie, a pojemno嗆 m霩gu wynosi豉 ok. 600 cm2. A. afarensis by ro郵ino瞠rc o niskiej, kr瘼ej budowie.

Homo erectus

Homo erectus (Cz這wiek wyprostowany) syn. pitekantrop (Homo erectus syn. Pithecanthropus erectus) - gatunek cz這wiekowatych uznawany za przodka cz這wieka wsp馧czesnego. 砰 przypuszczalnie od oko這 2 milion闚 do 300 tysi璚y lat temu. W por闚naniu do Homo habilis mia mniej sp豉szczone czo這 i mniejsze z瑿y. Posiada m霩g o wielko軼i oko這 3/4 m霩gu cz這wieka wsp馧czesnego. Wzrost od 130 do 170 cm.
Pitekantrop mia niewielk pojemno嗆 puszki m霩gowej, masywn 簑chw bez br鏚ki, niskie, cofni皻e czo這 z prostoliniowym zarysem grubych wa堯w nadoczodo這wych i pot篹ne k造kcie potyliczne zestawiaj帷e czaszk z kr璕os逝pem. Pitekantrop porusza si w postawie wyprostowanej. Pos逝giwa si on prymitywnymi narz璠ziami kamiennymi. Budowa sza豉sy. Jako jeden z pierwszych cz這wiekowatych polowa i 篡wi si wi瘯szymi zwierz皻ami.
Na pewnych stanowiskach archeologicznych zwi您anych z Homo erectus (mi璠zy innymi na terenie Francji i Chin) znaleziono 郵ady wskazuj帷e na kontrolowane u篡cie ognia, ale wydaje si, 瞠 nie by豉 to cz瘰to spotykana umiej皻no嗆.

Neandertalczyk

(Homo sapiens neanderthalensis)



Rekonstrukcja wygl康u neandertalczyka w Neanderthal Museum, Mettman
Neandertalczyk (Homo sapiens neanderthalensis, cz這wiek neandertalski) - podgatunek cz這wieka rozumnego; ostatnio coraz cz窷ciej uwa瘸ny za osobny gatunek H. neanderthalensis. 砰 w 鈔odkowym plejstocenie. Kultur europejskiego od豉mu neandertalczyk闚 okre郵a si jako kultur mustiersk. Prawdopodobnie wywodzi si od Homo heidelbergensis lub gatunku z nim blisko spokrewnionego.
Neandertalczycy posiadali du瞠 m霩gi i zamieszkiwali zachodni Azj i Europ przez ponad 200 tys. lat, w okresie du篡ch waha klimatycznych, wykazywali przystosowania do zimnego klimatu. Jedna z hipotez na temat ich wygini璚ia m闚i, 瞠 nie wytrzymali presji konkurencyjnej ze strony cz這wieka. Trwaj spory czy neandertalczycy mogli si krzy穎wa si ze wsp馧czesnymi sobie (Homo sapiens). Analiza zmienno軼i mitochondrialnego DNA cz這wieka wsp馧czesnego i por闚nanie jej z sekwencjami DNA mitochondrialnego neandertalczyk闚 wskazuje, 瞠 wsp馧czesne populacje ludzkie nie zawieraj gen闚 neandertalczyka. To silnie wskazuje, 瞠 neandertalczyk by osobnym, rozumnym gatunkiem ludzkim, lecz nie stanowi argumentu rozstrzygaj帷ego.
Jednym z pierwszych dowod闚 istnienia neandertalczyka by wykopany w 1856 roku w niemieckim Neanderthalu niekompletny szkielet istoty podobnej do cz這wieka, ale o ci篹kiej budowie i grubym wale nadoczodo這wym. By豉 to niew徠pliwie istota cz這wiekowata, jednak瞠 tak wybitnie r騜ni帷a si od cz這wieka wsp馧czesnego, 瞠 uznano j za znacznie bardziej od niego pierwotn. Przyrodnicze ksi捫ki z tego okresu pe軟e s artystycznych rekonstrukcji ukazuj帷ych neandertalczyk闚 jako istoty w這chate i oci篹a貫, niewiele r騜ni帷e sie wygl康em od ma逍, o t瘼ym wyrazie twarzy.
Cz這wiek z Neandertalu praktykowa poch闚ek rytualny swych zmar造ch. We Francji, w grocie La Chapelle-aux-Saints odkryto p造tki gr鏏 ze szkieletem w pozycji embrionalnej, pokrytym czerwon ochr. Obok cia豉 pozostawiono: narz璠zia, kwiaty, jajka i mi瘰o. 安iadczy to o pocz徠kach wiary w 篡cie pozagrobowe i istnieniu praktyk religijno-magicznych


Rekonstrukcja wygl康u neandertalskiej kobiety z Neanderthal Museum, Mettman

Homo sapiens

Homo sapiens sapiens (cz這wiek rozumny, AMH = "anatomically modern humans"), to nazwa stosowana do wszystkich p騧niejszych form Homo, kt鏎e zdecydowanie odbiegaj od Homo erectus - ostatnio coraz cz窷ciej zaw篹ana tylko do ludzi anatomicznie nowoczesnych, a wi璚 篡j帷ych wsp馧cze郾ie i ich niedawnych przodk闚, okre郵anych w Europie mianem kromanio鎍zyk闚 (od francuskiego schroniska skalnego Abri Cro-Magnon).
Homo sapiens r騜ni si anatomicznie wykszta販eniem guzowato軼i br鏚kowej na 簑chwie, cofni皻, pionow twarzoczaszk, zanikiem wa堯w nadoczodo這wych, wysoko wysklepion m霩goczaszk oraz delikatn budow szkieletu i wy窺zym wzrostem. Jego g堯wnym atutem jest wysoko rozwini皻y, sprawny m霩g (1200-1500 cm3) i zdolno嗆 do artyku這wanej mowy. Cz這wiek cechuje si du膨 inteligencj i wysokim stopniem rozwoju psychicznego, pos逝guje si mow, podlega ci庵貫j ewolucji kulturowej, kt鏎ej motorem jest zdolno嗆 abstrakcyjnego my郵enia i 鈍iadomego, celowego podejmowania decyzji, a tak瞠 rozw鎩 pracy przy ci庵造m doskonaleniu narz璠zi, co sprzyja這 daleko id帷emu rozwojowi wsp馧篡cia w spo貫cze雟twie.

Drzewo rodowe

Rekonstrukcja sylwetki

Swoiste cechy gatunkowe cz這wieka

Por闚nanie cz這wieka ze szympansem

CechaCz這wiekMa逍y cz貫kokszta速ne
Postawa cia豉pionowanie pionowa
Poruszanie silokomocja dwuno積az u篡ciem ko鎍zyn g鏎nych
Ow這sienie cia豉w wi瘯szo軼i zanik這silne
Czaszka silnie rozwini皻a cz窷 m霩gowasilnie rozwini皻a cz窷 twarzowa
Uz瑿ienie k造 nie wystaj poza lini zgryzuk造 wystaj poza lini zgryzu
Kr璕os逝p esowato wygi皻y逝kowato wygi皻y
Klatka piersiowasp豉szczona grzbieto-brzuszniewalcowata lub sp豉szczona bocznie
Ko鎍zyna g鏎naznacznie wi瘯szy zakres ruch闚 ni u ma逍 i istot przedludzkichzakres ruch闚 mniejszy w zwi您ku z rol podporow
kciuk w pe軟i przeciwstawnykciuk nie w pe軟i przeciwstawny
Ko鎍zyna dolnafunkcja podporowa (trzy punkty podparcia, stopa niep豉ska), palce skr鏂one, paluch nieprzeciwstawny stopa zupe軟ie p豉ska w zwi您ku z funkcj chwytn, palce d逝gie, paluch przeciwstawny; ko鎍zyna do嗆 kr鏒ka
Miednicaszeroka, kr鏒ka; 鈔odek ci篹ko軼i na ko軼i krzy穎wejniezbyt szeroka i d逝窺za; 鈔odek ci篹ko軼i na ko軼i 這nowej
Od篡wianie siwszystko瞠myzasadniczo ro郵ino瞠rne
Rozw鎩 osobniczydziecko jest d逝go ca趾owicie zale積e od rodzic闚potomstwo uniezale積ia si stosunkowo szybko
M霩gwsp馧cze郾ie 鈔ednio 1400 cm3, silnie rozwini皻a kora m霩gowau ma逍 cz貫kokszta速nych: ok. 400-500 cm3
m霩g znacznie powi瘯sza sw wielko嗆 ju po urodzeniuu doros造ch m霩g jest niewiele wi瘯szy ni u nowo narodzonych
o鈔odek w璚hu zredukowanyo鈔odek w璚hu do嗆 dobrze rozwini皻y
Mowa (j瞛yk) istniejenie wyst瘼uje
Obr鏏ka narz璠zi wyr鏏 i przechowywanie narz璠zi, dostosowanych do zamierzonego celu na og馧 nie wyst瘼uje (jako narz璠zia bywaj stosowane gotowe przedmioty)

Rasy i odmiany cz這wieka

RASA BIAx (KAUKAZOIDALNA)

RasaUmiejscowienie geograficzneCharakterystyka
Europejskardzenna ludno嗆 Europy, zachodniej Azji i Afryki Pn.;
obecnie tak瞠 nap造wowa ludno嗆 obu Ameryk, Australii, Nowej Zelandii i Afryki Pd.
sk鏎a r騜owobiala lub 鄴速awobiala; w這sy proste lub kr璚one, jasne lub ciemne; stosunkowo najsilniejszy zarost u m篹czyzn;
nos w御ki, 鈔edniej wielko軼i lub wysoki;
oczy niebieskie do czarnych;
silnie rze嬌iony profil twarzy; usta stosunkowo w御kie
Induskardzenna ludno嗆 Indii i Pakistanurysy twarzy jak rasy europejskiej, ale znacznie ciemniejszy (鄴速obr您owy) kolor sk鏎y;
oczy ciemne

ODMIANA 耗ΡA (MONGOLOIDALNA)

RasaUmiejscowienie geograficzneCharakterystyka
Azjatyckaludno嗆 tubylcza Azji opr鏂z Indii i Bliskiego Wschodusk鏎a 鄴速awobiala lub br您owo鄴速a;
proste, ciemne, grube w這sy;
profil twarzy zwykle p豉ski;
cz瘰to gruba pod軼i鏙ka t逝szczowa w pobli簑 powiek i wystaj帷ych ko軼i policzkowych;
Polinezyjskardzenna ludno嗆 wysp Pacyfiku od N. Zelandii do Hawaj闚sk鏎a 鄴速awa lub jasnobr您owa;
wzrost stosunkowo wysoki;
kr鏒ka g這wa;
do嗆 szeroka twarz z szerokim nosem;
oczy zwykle ciemne;
w這sy proste b康 kr璚one, ciemne
Mikronezyjskardzenna ludno嗆 wysp zach. cz窷ci Pacyfiku, na pn. od r闚nikask鏎a 鄴速awobiala lub jasnobr您owa, wzrost raczej wysoki, g這wa stosunkowo d逝ga
Ameryka雟ko-india雟kaludno嗆 tubylcza obu Ameryk (z wy陰czeniem Eskimos闚)ciep這鄴速y lub czerwonawy kolor sk鏎y;
w這sy proste, na og鏊 ciemne

ODMIANA CZARNA (NEGROIDALNA)

RasaUmiejscowienie geograficzneCharakterystyka
Afryka雟kaludno嗆 tubylcza na po逝dnie od Saharyciemna (ciemnobr您owa do czarnej) sk鏎a;
we軟iste czarne w這sy;
sk徙y zarost m篹czyzn;
szeroki i kr鏒ki nos o du篡ch nozdrzach;
grube mi瘰iste i wypuk貫 wargi;
wyra幡ie prognatyczny profil twarzy (szcz瘯i wysuni皻e ku przodowi)
Australijskardzenna ludno嗆 Australiisk鏎a ciemnobr您owa;
w這sy ciemne, faliste lub k璠zierzawe;
silny zarost twarzy m篹czyzn;
g這wa d逝ga;
szeroki nos;
wyra幡y prognatyzm i masywne z瑿y
Melanezyjskardzenna ludno嗆 wysp Melanezji i N. Gwineisk鏎a ciemnobr您owa;
szeroki nos;
we軟iste czarne w這sy